Poniżej zamieszczamy istotne pytania dot. planowanej inwestycji oraz postępowania administracyjnego wraz z odpowiedziami Zakładu Utylizacyjnego w Gdańsku.

Czy spalanie odpadów komunalnych jest faktycznie szkodliwe dla środowiska i dla ludzi, ponieważ jest źródłem dużych ilości toksycznych spalin i odpadów?

Zaawansowane rozwiązania technologiczne oraz narzucone wysokie standardy środowiskowe wykluczają jakąkolwiek możliwość negatywnego oddziaływania na środowisko. Wielkość emitowanych zanieczyszczeń przez funkcjonujące w krajach europejskich Zakłady Termicznego Przekształcania Odpadów, na których ma być wzorowana gdańska spalarnia, są znacząco niższe od regulowanych prawem norm emisyjnych.

Czy Miasto chce zaniechać segregacji odpadów i ograniczyć się wyłącznie do ich spalania?

Program segregacji odpadów jest w Gdańsku wprowadzany od lat i nie zamierzamy z niego zrezygnować. Wręcz przeciwnie. W dalszym ciągu chcemy propagować i rozszerzać selektywną zbiórkę odpadów wśród mieszkańców miasta. Do sortowni trafiać będą odpady komunalne zmieszane (tzw. suche), a po wysortowaniu z nich odpadów nadających się do przetworzenia, do spalania trafiać będzie tylko frakcja energetyczna z pozostałych odpadów.

Dlaczego używa się zamiennie określenia spalarnia i zakład termicznego przekształcania odpadów komunalnych?

Określeń spalarnia i zakład termicznego przekształcania odpadów używa się zamiennie i w zasadzie pod tymi pojęciami należy rozumieć nowoczesny zakład, który przetwarza odpady komunalne na ciepło grzewcze i energię elektryczną. Określenie spalarnia jest po prostu krótsze i powszechnie używane. Niestety to określenie często źle kojarzy się ze spalaniem bez zachowania norm ochrony środowiska i bez wykorzystania energii, której celem jest jedynie spalenie odpadów. W rzeczywistości nowoczesna spalarnia jest zakładem termicznego przekształcania odpadów komunalnych z zachowaniem najostrzejszych norm ochrony środowiska i z wykorzystaniem najnowocześniejszych dostępnych technologii, którego celem jest nie tylko pozbycie się odpadów ale przetworzenie ich z odzyskiem użytecznego ciepła i energii elektrycznej z maksymalnym zagospodarowaniem lub unieszkodliwieniem ubocznych produktów spalania (żużle i popioły). Nowoczesna spalarnia jest więc elektrociepłownią, której postawiono znacznie ostrzejsze wymagania w zakresie ochrony środowiska i kontroli emisji do powietrza, niż stosuje się dla tradycyjnych elektrociepłowni węglowych. Określenie termiczne przekształcanie odpadów komunalnych lepiej oddaje też istotę i charakter procesu zachodzącego w tym zakładzie.

Dyrektywy unijne określają ten proces jako odzysk, a zakłady tego typu traktowane są jak alternatywne odnawialne źródła energii.

Jaka będzie docelowa przepustowość spalarni?

W spalarni będzie spalana frakcja energetyczna wysortowana z odpadów komunalnych. Paliwo będzie wysegregowane w sortowni w Zakładzie Utylizacyjnym w Gdańsku. Analogicznie frakcja energetyczna wysegregowana w pozostałych 8-miu zakładach zagospodarowania odpadów dostarczona będzie do projektowanej spalarni (elektrociepłowni). Szczegółowe analizy możliwości pozyskania frakcji energetycznej ze wszystkich 9-ciu zakładów zagospodarowania odpadów w województwie pomorskim wskazują na łączną jej ilość 249 600 Mg/rok. Na taką też przepustowość zaprojektowana będzie spalarnia.

Jaka będzie technologia spalania odpadów?

Spalarnia funkcjonować będzie w technologii rusztowej, w oparciu o dwa niezależne ciągi technologiczne. W celu zminimalizowania uciążliwości zakładu planuje się oczyszczanie spalin metodą półsuchą, a także redukcję metali ciężkich i tlenków azotu, co w powiązaniu z odpowiednimi parametrami procesu spalania skutkować będzie praktycznie bezemisyjnym działaniem instalacji.

Studium wykonalności przewiduje budowę turbozespołu (turbina i generator) o mocy nominalnej ok. 34 MW. Po wykorzystaniu ok. 4 MW na potrzeby własne spalarni, pozostała energia sprzedawana będzie  do systemu elektroenergetycznego.

Dane podstawowe:
•    Ilość odpadów:                                                            ok. 250.000 Mg/rok
•    Liczba linii:                                                                   2
•    Ilość odpadów (nominalna):                                        16,0 t/h
•    Zakres wartości opałowej:                                          11,0 – 16,0 MJ/kg
•    Moc cieplna (nominalna) jednego kotła:                      63 MW

Pozostałości poprocesowe (spodziewana ilość w ciągu 1 roku eksploatacji):
•    Żużel i popiół paleniskowy:                                         44.800 Mg/rok (w stanie suchym)
•    Pozostałości z oczyszczania spalin i popiół kotłowy:   15.000 Mg/rok

Wysokość komina zakładu wynosić będzie 65 m.

W jaki sposób zostanie wykorzystana energia elektryczna i cieplna z projektowanej spalarni?

Ciepło i energia elektryczna wytwarzane w elektrociepłowni (spalarni) będą wykorzystywane w sposób następujący:

Studium wykonalności przewiduje budowę turbozespołu (turbina i generator) o mocy elektrycznej zainstalowanej 32 MW. Po wykorzystaniu ok. 4 MW na potrzeby własne spalarni, pozostała energia będzie sprzedawana do systemu elektroenergetycznego. Na tym etapie prac prowadzone są odpowiednie analizy i rozmowy z operatorem regionalnym, mające na celu wypracowanie optymalnych rozwiązań technicznych wyprowadzenia energii elektrycznej (dotyczy to m.in. określenia najlepszego miejsca włączenia do systemu). Wszczęcie wymaganych prawem procedur, wykonanie tzw. ekspertyzy przewidziane jest na etapie projektu wykonawczego w latach 2011 – 2012, wyprowadzenie mocy elektrycznej musi być zrealizowane z chwilą uruchomienia spalarni.

Warunkiem koniecznym dla uzyskania dofinansowania z Unii Europejskiej, ale też racjonalnego gospodarowania zasobami energetycznymi, jest produkcja energii elektrycznej w skojarzeniu z produkcją ciepła użytecznego (kogeneracja). Silnymi stronami projektu zlokalizowanego na terenie ZUT w Szadółkach są: niewielka odległość od miejskiej sieci ciepłowniczej, gwarantująca zasadność ekonomiczną budowy połączeń oraz przewidywana konkurencyjna (niska) cena będącego w dyspozycji ciepła. Obecnie w miejskim systemie ciepłowniczym nie brakuje mocy w źródle ciepła, konkurencyjnie niska cena jest więc istotnym elementem gry rynkowej i naszym zdaniem może wpłynąć pozytywnie na poziom cen ciepła sprzedawanego mieszkańcom. Rozwiązania szczegółowe będą rozpatrywane na etapie wykonywania projektu wykonawczego. Spodziewamy się, że przy odpowiedniej synchronizacji prac projektowych i realizacyjnych możliwa będzie sprzedaż ciepła już w pierwszym roku (lub w pierwszych latach eksploatacji spalarni), po dojściu do projektowanej zdolności produkcyjnej, uzyskaniu niezbędnej ciągłości i dyspozycyjności pracy spalarni (elektrowni). Gwarancje odbioru energii elektrycznej i ciepła wynikać będą z zawartych umów, które będą możliwe do podpisania na etapie prac nad projektami wykonawczymi.

Jakie są gwarancje, że spalane będą tylko te odpady, których nie da się wcześniej odzyskać i poddać recyklingowi? Czy spalarnia nie będzie konkurencyjna względem zbiórki selektywnej?

Gwarancje, że spalane będą tylko te odpady, których nie da się wcześniej odzyskać i poddać recyklingowi wynikają z założeń projektowych dla spalarni. Będzie ona zaprojektowana do spalania wyłącznie frakcji energetycznej odpadów komunalnych. System gospodarki odpadami uwzględnia selektywną zbiórkę w mieście, która spowoduje na wstępie, że w przekazywanych przez mieszkańców odpadach zmieszanych zostanie znacznie ograniczona ilość makulatury, plastików, szkła oraz frakcji biodegradowalnej (tzw. odpady mokre).

Frakcja energetyczna wytwarzana będzie w zakładzie w Szadółkach z odpadów komunalnych zmieszanych, przez usunięcie z nich balastu (głównie piasek, popiół, bardzo drobny gruz, bardzo drobna stłuczka szklana itp.) oraz po wysegregowaniu frakcji biodegradowalnej (nadającej się do kompostowania), złomu żelaznego, złomu nieżelaznego, plastików o wartości handlowej (PET), makulatury i tektury nadających się do wykorzystania przemysłowego, oraz szkła. Ocenia się, że ilość frakcji energetycznej będzie stanowić 30-50 % (w zależności od pory roku i okresowych wahań) całości dostarczonych odpadów komunalnych.

Analogiczne rozwiązania technologiczne w pozostałych ośmiu zakładach zagospodarowania odpadów w województwie pomorskim zapewnią wysegregowanie frakcji energetycznej po wykorzystaniu w recyklingu wartościowych materiałów.

Warto nadmienić, że ze strumienia odpadów do spalania ręcznie wysortowywane będą odpady zawierające PCV, a więc m.in. kable oraz rury wodociągowe i kanalizacyjne.

Musimy podkreślić, że spośród 11 kluczowych projektów spalarni znajdujących się na liście projektów indywidualnych przewidzianych do finansowania z Funduszu Spójności tylko nasz projekt przewiduje spalanie frakcji energetycznej i tylko ten projekt zakłada kompleksowe rozwiązanie problemu odpadów kładąc nacisk w pierwszej kolejności na edukację, recykling oraz maksymalne zagospodarowanie odpadów metodami biologiczno – mechanicznymi z selektywną zbiórką u źródła, a tylko tę część odpadów, której nie można przetworzyć oraz której od początku 2013 roku nie będzie można składować, zamierzamy poddać procesom przetwarzania termicznego w ramach całego województwa. Wszystkie pozostałe projekty w Polsce zakładają spalanie odpadów komunalnych zmieszanych i rozwiązują generalnie problem dla jednej bądź dwóch aglomeracji miejskich, głównie dla stolicy województwa.

Co determinuje taką lokalizację spalarni, która ma obsługiwać cały region?

Lokalizacja zakładu termicznego przetwarzania odpadów w Gdańsku – Szadółkach będzie bardzo korzystna z powodów logistycznych. Spalarnia byłaby zlokalizowana w bezpośrednim sąsiedztwie trasy szybkiego ruchu połączonej z autostradą A1. W tej sytuacji dowożenie frakcji energetycznej z każdego z ośmiu zakładów zagospodarowania odpadów w znacznej części odbywałoby się trasami o najwyższym standardzie, z pominięciem terenów o gęstej zabudowie.

Innym ważnym powodem takiej lokalizacji spalarni jest fakt, że niemal 50 % frakcji energetycznej stanowiącej paliwo dla spalarni pochodzić będzie z sortowni w Szadółkach a dowóz do spalarni odbywać się będzie drogami wewnętrznymi zakładu. Ta ilość nie będzie więc dodatkowo obciążała układu drogowego.

Budowa zakładu przewidywana jest obecnie w całości na działce własnej Zakładu Utylizacyjnego, dla której miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje funkcje wydzielone uciążliwe, składowisko odpadów komunalnych łącznie z lokalizacją obiektów do intensywnej utylizacji odpadów (sortownie, kompostownie, pryzmy energetyczne) i inne, w tym zakład termicznego przetwarzania odpadów. Dzięki temu unika się długotrwałego przekwalifikowywania przeznaczenia działek, które w innych lokalizacjach byłoby konieczne.

Wszystkie wcześniejsze działania zmierzały do wypracowania rozwiązań kompleksowych. Początkowo rozważano przygotowywanie i dostarczanie do spalarni frakcji energetycznej wyprodukowanej w czterech największych zakładach zagospodarowania odpadów. Po wykonaniu pełnych analiz i uzyskaniu wstępnych deklaracji ze strony eksploatowanych i modernizowanych zakładów zagospodarowania odpadów, przyjęto w studium wykonalności wariant termicznego przetwarzania frakcji energetycznej odpadów komunalnych z całego województwa pomorskiego. Powstanie 9-ciu zakładów zagospodarowania odpadów wynika z Planu Gospodarki Odpadami 2010, przyjętego uchwałą przez Sejmik Województwa Pomorskiego w dniu 24 września 2007 roku. W tym planie przewidziano również budowę regionalnej spalarni.

Jakie będzie oddziaływanie gazów, pyłów, odorów i hałasu na okoliczne osiedla?

Wielkości emisji do powietrza gazów, pyłów oraz emisję hałasu przeanalizowano na etapie prac nad Raportem oddziaływania na środowisko. W założeniach do analiz i obliczeń uwzględniono dane techniczne elektrociepłowni (spalarni) znane na etapie przygotowywania studium wykonalności - dwie jednostki kotłowe z rusztami posuwisto – zwrotnymi, zapewniające przetworzenie termiczne ok. 250 000 Mg/ rok frakcji energetycznej odpadów komunalnych. Obliczenia rozprzestrzeniania się substancji w powietrzu przeprowadzono zgodnie z metodyką obliczeniową zawarta w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 roku w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu [Dz. U. z 2010 r. nr 16 poz. 87] z wykorzystaniem programu komputerowego „KOMIN”. Przeanalizowano odległości od obszarów chronionych, uwzględniono warunki klimatyczne pod kątem rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, analizowano stan zanieczyszczenia powietrza w obszarze oddziaływania (tło przyjęte do obliczeń), odległości od zabudowy chronionej, aerodynamiczną szorstkość terenu.

W modelowaniu wielkości emisji określono na poziomie standardów emisyjnych podanych w Załączniku V do dyrektywy 2000/76/WE parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 grudnia 2000 roku w sprawie spalania odpadów oraz załączniku nr 5 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji (Dz. U. z 2005 r. Nr 260, poz.2181).

W modelowaniu rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń przyjęto wielkości graniczne – najwyższe wynikające ze standardów emisyjnych. Rozpatruje się zatem scenariusz najmniej korzystny z punktu widzenia jakości powietrza, mimo, iż w praktyce w funkcjonującej spalarni emisje będą wielokrotnie niższe niż standardowe.

Porównano standardy emisji z rzeczywistymi pomierzonymi emisjami w trzech spalarniach (MHKW Kassel, MHKW Coburg, Scheffield) z takimi samymi instalacjami oczyszczania spalin jak projektowana w Gdańsku.

W tabeli poniżej przedstawiamy porównanie standardów emisji (wartości bezpieczne) i najwyższych emisji pomierzonych w tych spalarniach. Do poniższego zestawienia wstawiono najwyższe zanotowane wartości w wymienionych trzech zakładach – mg/Nm3.

Nazwa substancji	Pomierzone emisje (mg/Nm3)	Standardy emisyjne (mg/Nm3)
Pył PM10	0,72	10
Chlorowodór	7,5 (następne 0,59)	10
Fluorowodór	0,06	11
Dwutlenek siarki	15,8	50
Tlenek węgla	16,8	50
Dwutlenek azotu	174	200
Kadm	0,005	0,05
Tal
Rtęć	0,0026	0,05
Antymon	0,017	0,05
Arsen
Ołów
Chrom
Kobalt
Miedź
Mangan
Nikiel
Wanad
Dioksyny i furany	0,009 ng/m3	0,1 ng/m3

Jak widać z powyższego zestawienia, spalarnia nie tylko utrzymywać się będzie w standardach emisji, które uznaje się za poziom dopuszczalny, praktycznie neutralny dla środowiska, lecz rzeczywiste emisje w większości pozycji będą wielokrotnie niższe.

Jedynym potencjalnym źródłem emisji substancji odorowych będzie wyładunek odpadów. Uciążliwość tego rodzaju będzie wyeliminowana dzięki zastosowaniu podciśnienia w bunkrze załadowczym, zasysane powietrze będzie wykorzystane w procesie spalania. Pozostałe źródła emisji substancji do powietrza (np. komin) nie będą emitowały substancji złowonnych. Brak odczuć zapachowych w nowoczesnych spalarniach potwierdzają w pełni nasze obserwacje podczas wyjazdów studyjnych do funkcjonujących spalarni w Europie.

W ramach prac studialnych przeprowadzono szczegółową analizę poziomu hałasu emitowanego przez środki transportu i przez urządzenia spalarni. Jak wynika z obliczeń prognostycznych, funkcjonująca elektrownia (spalarnia) nie będzie źródłem hałasu, którego poziom w środowisku mógłby naruszyć dopuszczalne standardy, określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 roku w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku [Dz. U. z dnia 5 lipca 2007 roku Nr. 120 , poz. 826]. W związku z powyższym nie ma konieczności zastosowania w ramach projektu specjalnych urządzeń ochrony przed hałasem

W naszej ocenie, biorąc pod uwagę rzeczywiste emisje, których źródłem będzie spalarnia, nie ma potrzeby tworzenia wokół tego obiektu stref ochronnych, nie ma też powodów wynikających z termicznego przetwarzania odpadów komunalnych aby ograniczać rozwój budownictwa i usług.

Czy analizowano konsekwencje awarii spalarni w aspekcie kierunków wiatrów na Gdańsk?

Technologia stosowana w spalarniach odpadów nie stwarza zagrożenia polegającego na wystąpieniu nagłej, niebezpiecznej dla otoczenia katastrofy ekologicznej. Niesprawność któregokolwiek elementu instalacji mogącego rzutować na zwiększenie emisji do otoczenia (np. niesprawność systemu oczyszczania spalin czy też usterki w systemie pomiarowym) skutkuje zatrzymaniem kotła do czasu usunięcia niesprawności. Teoretycznie można przewidzieć awarie, powodujące nagły, nieprzewidziany postój całej instalacji. Jedynym skutkiem dla otoczenia byłoby wówczas zatrzymanie procesu przetwarzania termicznego frakcji energetycznej dostarczanej z sortowni 9-ciu zakładów zagospodarowania, która musiałaby być przejściowo składowana w przygotowanym na taką ewentualność miejscu na kwaterze odpadów. Oczywiście dotyczy to tylko przypadku takiej ilości dostaw, które przekroczą możliwość zmagazynowania w bunkrze załadowczym spalarni. Biorąc pod uwagę charakter i skład wysortowanej frakcji energetycznej, mogłoby to spowodować w krótkim czasie wyczuwalne zwiększenie odczuć zapachowych, jednak nieporównywalnie mniejsze niż to, które występuje przy normalnej eksploatacji składowiska odpadów. Prawdopodobieństwo takiej krytycznej sytuacji jest znikome z uwagi na to, że planuje się budowę dwóch jednostek kotłowych wzajemnie się rezerwujących.

Analiza rozprzestrzeniania substancji w powietrzu zostanie wykonana zgodnie z metodyką określoną w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 roku w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu [Dz. U. z 2010 r. Nr 16, poz. 87]. Zgodnie z tą metodyką do obliczania poziomów substancji w powietrzu niezbędne są następujące dane meteorologiczne:

• statystyka stanów równowagi atmosfery, prędkości i kierunków wiatru (tzw. róża wiatrów),
• średnia temperatura powietrza dla okresu obliczeniowego (roku, sezonu lub podokresu) – T0.

Jakie są przyczyny odrzucenia lokalizacji na terenie Oczyszczalni WSCHÓD, gdzie powstaje spalarnia osadów ściekowych? Czy nie rozważano jednej regionalnej inwestycji synchronizującej te dwa obszary działania?

Poniżej przedstawiamy informację o przyczynach odrzucenia lokalizacji na terenie przylegającym do Oczyszczalni „Wschód”. W 2007 roku Zakład Utylizacyjny był jednym z inicjatorów projektu budowy jednej wspólnej, regionalnej inwestycji załatwiającej jednocześnie problem termicznego przetwarzania odpadów komunalnych oraz osadów ściekowych z Oczyszczalni „Wschód”. W rozmowach uczestniczyły również inne zakłady zagospodarowania odpadów z terenu naszego województwa oraz GIFK. Przygotowywano projekt umowy wielostronnej oraz dokumentację przetargową na wykonanie analizy lokalizacyjnej. Przyczyną odstąpienia od takiego rozwiązania były jednak odległe realne terminy budowy zakładu termicznego przetwarzania odpadów komunalnych. Uruchomienie zakładu termicznego przetwarzania odpadów komunalnych spalającego również osady ściekowe w 2015 roku było nie do przyjęcia dla kierownictwa Oczyszczalni „Wschód” - konieczne było rozwiązanie problemu do 2012 roku – wobec powyższego realizowane są dwa niezależne projekty - projekt spalarni osadów również z wykorzystaniem dotacji unijnych.

W/g naszej wiedzy ciepło wytwarzane podczas spalania osadów ściekowych będzie wykorzystywane do wstępnego ich podsuszenia, zapewniony będzie dodatni bilans i nie ma bezwzględnej konieczności integrowania tej inwestycji ze spalarnią odpadów komunalnych.

Nadmieniamy również, że odstąpienie od lokalizacji spalarni odpadów komunalnych w sąsiedztwie Oczyszczalni „Wschód” nie wynika z wyżej opisanych faktów. Genezę i przyczyny odrzucenia tej lokalizacji częściowo opisaliśmy powyżej. Reasumując jednak podkreślamy, że zasadniczym powodem wyboru innej lokalizacji jest brak możliwości pełnego wykorzystania ciepła (w sytuacji gdy Spółka LOTOS nie jest zainteresowana jego odbiorem) oraz konieczność dodatkowych przeładunków i transportu niemal 50 % masy frakcji energetycznej odpadów, która musiałaby być przewieziona w rejon Oczyszczalni „Wschód” z Zakładu Utylizacyjnego w Gdańsku - Szadółkach.

Jakie będzie źródło zasilania spalarni w wodę i gdzie będzie zrzut wód procesowych (np. z układu chłodzenia, z układu oczyszczania spalin itd.)?

Technologia zastosowana w instalacjach kotłowych, turbinowej i przy zastosowaniu półsuchej metody oczyszczania spalin nie wymaga dużych ilości wody. Ponadto w projekcie zakłada się oszczędne wykorzystywanie wody, zawracanie z chłodzenia do ponownego wykorzystania w instalacjach technologicznych i oczyszczania spalin z kotłów. Spodziewane średnie zużycie to ok. 11 m3/h (85 000 m3/rok). Dla zapewnienia tego i większego (chwilowego) zapotrzebowania wody wystarczająca będzie studnia głębinowa o wydajności do 50 m3/h. Na etapie projektu wykonawczego przeanalizowana będzie możliwość wykorzystania zrzucanej obecnie wody ze studni barierowych. Ewentualne ścieki, nie będą miały charakteru ścieków niebezpiecznych (np. sanitarne), kierowane będą do ogólnej kanalizacji sanitarnej w zakładzie.

Czy udowodniono jednoznacznie, że nie istnieje zagrożenie zwiększenia obciążenia środowiska zanieczyszczeniami i erozją gleby oraz zagrożenie dla Otomińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu?

Projekt wykonawczy spalarni zapewni neutralność dla środowiska naturalnego, wykluczy zagrożenie zwiększenia obciążenia środowiska zanieczyszczeniami i erozją gleby dla wód powierzchniowych i podziemnych oraz zagrożenie dla Otomińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Dotyczyć to będzie również opisanego w innych miejscach niniejszego pisma znikomego (śladowego zaledwie) zanieczyszczenia powietrza. Będzie to możliwe do bieżącego kontrolowania na etapie postępowania środowiskowego – pierwszego i ponownego uzyskiwania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Doświadczenia z eksploatacji najnowocześniejszych (a taka będzie budowana w Gdańsku) znanych nam spalarni zagranicznych wskazują jednoznacznie, że nie występują w nich opisane wyżej ryzyka zagrożeń dla otoczenia.

end faq